Vlaams en Nederlands, twee variëteiten of twee verschillende
talen?
Een opinie.
26 december 2004 - grondig bijgewerkt op 10 augustus 2006
Ik ben van opleiding taalkundige en worstelde meerdere jaren met de termen Vlaams en Nederlands.
Daarom wisselde ik in 2004 van gedachten met enkele gekende taalinstituten. Ik kwam toen tot het besluit dat Vlaams en Nederlands twee verschillende talen hadden wat spreektaal betreft, maar één en dezelfde taal waren wat schrijftaal betreft.
Dat was overigens ook de mening van de Taalunie die schreef dat, wat de spreektaal betreft, er geen standaard-Nederlands is, maar dat het Nederlands bestaat uit twee sub-standaarden: "Wat de gesproken variëteiten betreft is daarentegen sprake van een divergentie. Spreektaal is de afgelopen jaren sterk geïnformaliseerd en dat betekent o.m. dat NN en BN zijn gaan putten uit regiolecten uit het eigen referentiegebied. Het informele NN heeft geput en put uit Nederlandse substandaardtaal en het BN uit Vlaamse substandaardtaal (Hebde gij... e.d.)."
Deze uitspraak betekent in de eerste plaats dat de Taalunie het correct acht wanneer een Vlaming zegt dat hij of zij Vlaams spreekt en niet Nederlands. De Taalunie stelt immers: "Het gevolg van dat alles is dat wij het Nederlands kunnen beschouwen als een taal met verschillende substandaarden. Het standpunt van de Taalunie is dat die substandaarden beschouwd moeten worden als feitelijke verworvenheden die recht hebben op maatschappelijke erkenning en status."
Wat de schrijftaal betreft, stelt de Taalunie: "Wat de formele taal, voornamelijk schrijftaal, betreft is sprake van convergentie. De geschreven taalvariëiteiten (bijv. krantentaal) in Nederland en Vlaanderen zijn de afgelopen decennia naar elkaar toegegroeid. Zoöok de formele gesproken taal, bijvoorbeeld de taal van het televisiejournaal."
Ik wendde me ook tot Van Dale lexicografie
omdat het me al langer stoorde dat Nederlanders steeds vaker een gebrek
aan respect vertonen tegenover de Vlamingen en dat Van Dale de woorden
die enkel in Vlaanderen worden gebruikt wél een attribuut gaf
('Belgisch-Nederlands'), maar dat niet deed met woorden die enkel in
Nederland (en niet in Vlaanderen) worden gebruikt.
Van Dale gaf me echter een bevredigend antwoord: "Van Dale
Lexicografie is een Nederlandse uitgever, daarom wordt gekozen voor een
Nederlandse invalshoek."
Een ander probleem was het attribuut dat Van Dale gebruikt
voor Vlaamse woorden. Ze gebruiken Belgisch-Nederlands en niet Vlaams
omdat "Belgisch Nederlands een neutrale, taalkundige benaming
is voor het eigen idioom in Vlaanderen. Een benaming als “Vlaams” is
geen goed alternatief omdat veel Vlamingen het Vlaams juist als te
dialectisch beschouwen. Een tweede bezwaar tegen "Vlaams" is dat het
niet alleen betekent 'gangbaar in/betrekking hebbend op het Vlaamse
Gewest', maar ook 'gangbaar in/betrekking hebbend op de provincies
Oost- en West-Vlaanderen', dus naast het Brabants en het Limburgs.
Omdat in taalkundige teksten deze engere betekenis gangbaar is, zou de
term "Vlaams" voor 'heel het Gewest Vlaanderen' verwarring kunnen
veroorzaken."
Ik ben van mening dat zo goed als niemand de term Vlaams nog gebruikt
om te verwijzen naar Oost- en West-Vlaanderen. De huidige betekenis van
Vlaams is wel degelijk een verwijzing naar héél Vlaanderen. Het lijkt
me dan ook een drogreden waarmee ongetwijfeld de belgicisten onder de
taalkundigen tevreden worden gehouden.
Wat de toekomst betreft stelt de Taalunie: "Deze variëteiten zullen zich steeds nadrukkelijker als subvariëteiten van het Nederlands ontwikkelen, met andere woorden als volwaardige entiteiten, zonder daarom noodzakelijkerwijs tot verschillende talen uiteen te moeten vallen.(tenzij politiek-maatschappelijke factoren daarvoor zouden zorgen, aanwijzingen daartoe zijn er op dit ogenblik niet. Vergelijk: Serbo-Kroatisch na uiteenvallen van Joegoslavië). Onze verwachting is dus dat wij nadrukkelijker dan totnutoe naar een situatie gaan zoals in het Angelsaksische taalgebied, d.w.z. een geheel van subvariëteiten (Australisch, Brits, US, Carribean e.d. Engels) die fundamenteel gelijkwaardig zijn in die zin dat geen enkele variëteit, bijvoorbeeld ook het UK Engels niet, nog aanspraak op primauteit zou kunnen maken."
Ik ben het hiermee niet eens. Met het groeiend Vlaamse
bewustzijn en het feit dat steeds meer Vlamingen hun eigen identiteit
(her)ontdekken, zal ook een nieuw taalbewustzijn ontstaan.
Meer dan honderd jaar lang werd ons, wat schrijftaal betreft, een
vreemde taal opgelegd. We mochten in Vlaanderen niet schrijven zoals we
spraken. Daardoor werd de ontwikkeling en standaardisering van het
geschreven Vlaams totaal belemmerd.
Onze Vlaamse taal werd (en wordt nog vaak) als minderwaardig en slecht Nederlands aangezien. Daarom moest iedereen willens nillens Nederlands schrijven.
Vlaams is echter wel verschillend genoeg van het Nederlands om
als andere taal te worden bestempeld, net zoals het Catalaans dat is
tegenover het Spaans of het Noors tegenover het Zweeds.
Wie niet overtuigd is van de grote verschillen tussen Vlaams en
Nederlands moet maar eens dringend contact opnemen met buitenlandse
studenten die in hun eigen land Nederlands hebben geleerd. Wanneer die
ons land bezoeken, begrijpen ze doorgaans niets van wat we zeggen - ook
niet als we algemeen Vlaams spreken (en dus geen
dialect).
Mijn besluit is dus: Vlaams en Nederlands zijn twee verschillende spreektalen waarbij de ene niet meerder- of minderwaardig is tegenover de andere.
- Herman Boel -